Học nhiếp ảnh cơ bản: Cách tiếp cận máy ảnh đúng ngay từ đầu
Học nhiếp ảnh cơ bản thường bắt đầu bằng rất nhiều câu hỏi: nên học từ đâu, có cần hiểu hết kỹ thuật không, và máy ảnh có thực sự quan trọng? Với người mới, cách tiếp cận đúng ngay từ đầu sẽ quyết định việc bạn có đi đường dài với nhiếp ảnh hay không.
Thực tế, học nhiếp ảnh không phụ thuộc quá nhiều vào việc bạn dùng máy gì hay chụp ở chế độ nào. Điều quan trọng hơn là cách bạn tiếp cận máy ảnh ngay từ những bước đầu tiên. Nếu đi đúng hướng, việc học sẽ trở nên nhẹ nhàng và có hệ thống hơn rất nhiều.
Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ cách người mới nên làm quen với máy ảnh, học nhiếp ảnh từng bước và tránh những sai lầm phổ biến. Mục tiêu không phải để chụp đẹp thật nhanh, mà để xây dựng nền tảng vững chắc và học đúng cách ngay từ đầu.
Cận cảnh ống kính gắn trên máy ảnh, nhấn mạnh vai trò của ống kính và cách người chụp tương tác trực tiếp với thiết bị trong quá trình học nhiếp ảnh.
Đừng bắt đầu bằng việc chọn máy “tốt nhất”
Sai lầm phổ biến nhất của người mới là nghĩ rằng: máy càng xịn thì học càng nhanh. Thực tế, điều này hiếm khi đúng.
Một chiếc máy ảnh “tốt” thường đi kèm:
Quá nhiều tính năng
Menu phức tạp
Giá trị đầu tư cao → tâm lý sợ sai, sợ hỏng
Với người mới, điều quan trọng không phải là máy làm được gì, mà là bạn có dám dùng nó thường xuyên không. Một chiếc máy đơn giản, vừa túi tiền, dễ thao tác sẽ giúp bạn:
Dám chụp nhiều hơn
Dám thử sai
Dám mang máy theo mỗi ngày
Máy ảnh tốt nhất cho người mới là máy khiến bạn muốn cầm lên chụp, không phải máy có thông số cao nhất.
Hiểu máy ảnh là công cụ, không phải thước đo trình độ
Rất nhiều người mới bị ám ảnh bởi việc “mình đang dùng máy gì”. Điều này vô tình tạo ra tâm lý so sánh và tự ti.
Thực tế, máy ảnh không phản ánh trình độ nhiếp ảnh. Nó chỉ là công cụ ghi nhận ánh sáng.
Một bức ảnh hay đến từ:
Cách bạn quan sát
Cách bạn chọn khoảnh khắc
Cách bạn quyết định đứng ở đâu và bấm máy khi nào
Khi tiếp cận máy ảnh với tư duy “công cụ”, bạn sẽ bớt chạy theo nâng cấp, và tập trung nhiều hơn vào việc chụp.
Đừng vội học mọi thứ cùng lúc
Nhiếp ảnh có rất nhiều mảng:
Phơi sáng
Lấy nét
Bố cục
Màu sắc
Hậu kỳ
Thiết bị
Mỗi mảng đều có chiều sâu riêng và cần thời gian để hiểu đúng. Với người mới, việc cố gắng học tất cả cùng lúc thường gây quá tải.
Sai lầm lớn của người mới là muốn kiểm soát mọi thứ ngay từ đầu. Vừa lo ảnh đủ sáng, vừa chỉnh nét, vừa nghĩ bố cục, lại còn băn khoăn màu sắc và preset. Kết quả là không vấn đề nào đủ sâu, ảnh khó cải thiện rõ rệt, và rất nhanh mất động lực.
Cách tiếp cận hiệu quả hơn:
Mỗi giai đoạn, tập trung vào một vấn đề chính
Chấp nhận những yếu tố khác có thể “chưa ổn”
Cho phép mình chụp chưa đẹp, miễn là hiểu rõ mình đang học gì
Ví dụ:
Tuần này chỉ quan tâm đến ánh sáng và bóng đổ
Tuần sau chỉ chú ý bố cục và cách sắp xếp chủ thể
Một thời gian chỉ chụp trắng đen để tập trung vào hình khối và tương phản
Khi bạn học từng phần một cách có chủ đích, mọi thứ sẽ dần liên kết lại. Học nhiếp ảnh là quá trình tích lũy lâu dài, không phải một cuộc đua nước rút.
Nhiều thông số có thể khiến người chụp mới cảm thấy quá khó
Bắt đầu bằng chế độ bạn hiểu, không phải chế độ “chuẩn”
Có một quan niệm rất phổ biến: phải chụp M (Manual) thì mới học đúng nhiếp ảnh. Điều này không hoàn toàn đúng.
Với người mới:
Chế độ A/Av (ưu tiên khẩu)
Hoặc S/Tv (ưu tiên tốc)
Hoặc thậm chí P đều là những bước khởi đầu hợp lý.
Điều quan trọng không phải là bạn đang ở chế độ nào, mà là:
Bạn có hiểu vì sao máy cho ra kết quả đó không?
Bạn có biết thay đổi gì để ảnh khác đi không?
Manual chỉ thực sự có ý nghĩa khi bạn đã hiểu mối quan hệ giữa khẩu – tốc – ISO, chứ không phải vì “nghe nói phải dùng”.
Trong khi thứ quan trọng nhất lại bị bỏ qua: ánh sáng.
Hãy tập đặt câu hỏi:
Ánh sáng đang đến từ đâu?
Mạnh hay yếu?
Cứng hay mềm?
Có tạo bóng không?
Khi bạn nhìn được ánh sáng, thông số chỉ còn là công cụ để ghi lại đúng thứ bạn thấy.
Một người nhìn ánh sáng tốt, dùng máy cơ bản, vẫn chụp tốt hơn người có máy xịn nhưng không hiểu ánh sáng.
Chụp ít nhưng có chủ đích
Người mới thường rơi vào hai trạng thái:
Chụp quá nhiều nhưng không xem lại
Hoặc chụp rất ít vì sợ sai
Cách học hiệu quả hơn là:
Mỗi buổi chụp có mục tiêu rõ ràng
Chấp nhận chụp ít nhưng nghĩ nhiều hơn
Ví dụ:
Hôm nay chỉ chụp ánh sáng ngược
Chỉ chụp một tiêu cự
Chỉ chụp một màu chủ đạo
Sau khi chụp, xem lại ảnh là bước quan trọng nhất. Không phải để chê mình, mà để hiểu:
Vì sao tấm này ổn
Vì sao tấm kia không
Đừng quá phụ thuộc vào hậu kỳ
Hậu kỳ là một phần của nhiếp ảnh, nhưng với người mới, nó dễ trở thành… cái bẫy. Khi biết rằng ảnh có thể “cứu” bằng chỉnh sửa, bạn sẽ có xu hướng ít quan tâm hơn đến ánh sáng, bố cục hay khoảnh khắc ngay từ lúc bấm máy.
Khi mới học, hãy ưu tiên:
Chụp đúng ánh sáng
Bố cục rõ ràng
Màu sắc dễ chịu ngay từ file gốc
Hậu kỳ lúc này chỉ nên:
Chỉnh sáng
Cân lại màu
Giữ đúng cảm xúc ban đầu
Nếu ảnh chỉ “ổn” sau khi chỉnh rất mạnh, có thể vấn đề nằm ở khâu chụp, không phải preset.
Chọn một thể loại để bắt đầu
Nhiếp ảnh có rất nhiều thể loại, nhưng người mới không cần thử tất cả ngay.
Hãy chọn một thể loại dễ tiếp cận:
Đời sống
Đường phố
Chân dung bạn bè
Cảnh vật quanh nhà
Việc gắn bó với một thể loại giúp bạn:
Nhận ra vấn đề lặp lại
Tiến bộ rõ ràng hơn
Không bị loạn định hướng
Sau này, khi đã vững, việc mở rộng sang thể loại khác sẽ tự nhiên hơn rất nhiều.
Hãy chọn cho mình một chủ đề yêu thích trong nhiếp ảnh.
So sánh với chính mình, không phải người khác
Mạng xã hội khiến việc học nhiếp ảnh trở nên khó hơn với người mới. Bạn dễ thấy:
Ảnh quá đẹp
Thiết bị quá xịn
Phong cách quá rõ ràng
So sánh là điều khó tránh, nhưng hãy học cách so sánh đúng:
So ảnh hôm nay với ảnh 3 tháng trước
So cách mình nhìn ánh sáng trước và sau khi học
Tiến bộ trong nhiếp ảnh thường rất chậm, nhưng khi nhìn lại, bạn sẽ thấy mình đã đi xa hơn rất nhiều.
Học nhiếp ảnh là hành trình dài, không phải kết quả nhanh
Cuối cùng, điều quan trọng nhất khi tiếp cận máy ảnh là kiên nhẫn.
Bạn không cần:
Chụp đẹp ngay
Có phong cách ngay
Hiểu hết mọi thứ
Bạn chỉ cần:
Cầm máy đều đặn
Quan sát nhiều hơn
Và cho phép mình chụp dở trong một thời gian dài
Kết luận
Nhiếp ảnh không phải là cuộc thi thiết bị hay kỹ thuật. Nó là quá trình bạn học cách nhìn thế giới chậm hơn, kỹ hơn, và ghi lại những gì có ý nghĩa với chính mình.
Cuối cùng, việc học nhiếp ảnh không bắt đầu từ chiếc máy ảnh đắt tiền hay những thông số phức tạp. Điều quan trọng hơn là cách bạn tiếp cận máy ảnh, hiểu bản chất của ánh sáng và dần hình thành tư duy quan sát. Khi nền tảng này đủ vững, thiết bị chỉ còn là công cụ hỗ trợ cho ý tưởng của bạn.
Người mới thường dễ nản vì so sánh ảnh của mình với người khác hoặc cố gắng học quá nhiều thứ cùng lúc. Thực tế, nhiếp ảnh cần thời gian để cảm, để sai và để rút kinh nghiệm. Mỗi lần cầm máy là một lần học thêm về ánh sáng, bố cục và cả cách nhìn thế giới xung quanh.
Thay vì chạy theo nâng cấp hay kỹ thuật nâng cao quá sớm, hãy tập trung làm chủ những điều cơ bản. Hiểu máy của mình, chụp nhiều hơn và quan sát kỹ hơn sẽ giúp bạn tiến bộ bền vững. Khi bạn học đúng cách ngay từ đầu, con đường nhiếp ảnh sẽ nhẹ nhàng hơn và niềm vui chụp ảnh cũng ở lại lâu hơn.
